Hòa với thiên nhiên: là con người nên sống hài hòa, thuận với thiên nhiên, đừng tự cho mình có quyền thay trời hành đạo. Bởi vì “Người thuận theo đất, đất thuận theo trời, trời thuận theo đạo, đạo thuận theo tự nhiên”, có như vậy thì môi trường sống, môi trường tự nhiên, xã hội của con người mới hài hòa, bền vững, trong lành.

 

Thế nhưng có nhiều ý kiến trái chiều cho rằng những người cứ lấy: Dĩ hòa vi quý làm trọng thì thường sống nhu nhược. Ví dụ như vì chỉ muốn sự ôn hòa mà để cho kẻ xấu lấn át, lộng hành thì chẳng cần dĩ hòa vi quý làm gì cả.

Sự thật là đó chỉ là góc nhìn sai lầm của câu nói này. Việc lấy hòa làm trọng nhưng cũng cần có cả trí trong việc nghĩ tới HÒA, nên không có chuyện là cổ xúy cho lối sống thờ ơ, cả nể, không dám lên tiếng, không dám phê bình, xuề xòa bỏ qua những sai phạm…

Hòa nhã để lợi ích riêng hòa hợp với lợi ích chung, phát triển lợi ích chung chứ không phải hòa nhã, nhường nhịn để cái xấu, cái tiêu cực lấn lướt. Chan hòa, lấy hòa làm trọng cũng không phải là tỏ thái độ thơ ơ, bao dung, che đậy cho cái xấu hoành hành. Hòa thuận những không có nghĩa là chịu đựng, cam chịu.

 

Nếu hiểu cái chân, cái gốc của dĩ hòa vi quý là gì thì bạn không sợ việc tranh cãi, vì thậm chí tranh cãi nhưng với mục đích là xem chữ HÒA là mục đích cuối cùng thì vẫn không có gì là sai. Ta có thể tham hiểu HÒA ở đây là cái đích chứ không phải là quá trình.

Ví dụ như khi vợ chồng cãi nhau nhưng việc tranh cãi đó mục tiêu cuối cùng cũng chỉ là để vợ chồng hiểu và HÒA làm một thì việc này cũng như việc hai bánh răng trước khi khớp với nhau từng nấc một thì trước đó bạn ép nó mãi cũng không vào được, chúng liên tục chống lại nhau.

Thế nên khi cả việc hai người tranh luận nhau nhưng mục đích vẫn là để hạnh phúc hơn thì cách dùng từ, cách nói chuyện, cho tới thái độ của cũng phải khác với việc cãi nhau để tranh thắng – thua.

Vì thế, đừng vì hiểu nhầm ý nghĩa của Dĩ hòa vi quý mà đẩy cuộc sống của mình đi sai hướng. Đừng vì quá nể nang hay để níu giữ một mối quan hệ mà phải cam chịu, không dám lên tiếng cho những việc sai trái hoặc vô tình tiếp tay cho những hành vi phi đạo đức. Theo nhân quả thì bạn cũng đang gieo nhân xấu nếu không tìm cách ngăn chặn việc sai trái.

Trong thực tế cũng có những người ngại tranh luận, va chạm, lúc nào cũng chỉ giữ thái độ trung dung, không muốn mếch lòng ai, nhường nhịn một cách thái quá, như vậy đôi khi sẽ khiến họ trở nên mờ nhạt và dần đánh mất cá tính của chính mình.

Vậy thì trong mối quan hệ giao tiếp giữa người với người, làm thế nào để có hòa khí?

Trong cuộc sống, mỗi người có một cá tính, mỗi gia đình có văn hóa riêng, mỗi ngôi làng hay đất nước có những phong tục riêng,… cho nên khi gặp nhau thì thường có những điều “không khớp” dễ xảy ra tranh luận, mâu thuẫn.

Nhưng khi ta lấy HÒA làm trọng, thì nếu ta có nói về quan điểm cá nhân nhưng với thái độ mang tính xây dựng, thấu hiểu cho người khác thì chẳng có gì là sai.

Chỉ cần xem HÒA là gốc thì dù là tranh cãi hay là im lặng cũng đều cho mục đích tốt đẹp, từ đó ta tự điều chỉnh được hành vi của mình theo hướng tích cực hơn. 

 

Mạnh Tử nói: “Thiên thời không bằng địa lợi, địa lợi không bằng nhân hòa”. Cái gọi là “nhân hòa” chính là lòng người cùng hướng, là sự gắn kết nội bộ.