Tư chất “hoàng tộc” của người Huế cùng với lịch sử lâu đời đất cố đô đã khiến cho các lễ nghi ngày Tết nơi đây trở lên phong phú và trở thành di sản với muôn đời hậu thế.
Theo lich am, ngày tư tháng Tết là một dịp để người Huế hành lễ, cúng kiếng toàn tâm thành ý.
Sau một tuần trải nghiệm đón Tết Huế, chúng ta sẽ được chứng kiến rất nhiều lễ nghi, cúng kiếng diễn ra trước, trong và sau Tết. Với đất cố đô Huế, có lẽ, nó nhiều lễ nghi hơn bất kỳ nơi nào ở Việt Nam.
Sau lễ chạp mả là lễ cúng ông Táo. Người Huế chỉ làm lễ cúng ông Táo về trời, không cúng ông Công như người miền Bắc. Lễ cúng ông Táo chầu trời ở Huế diễn ra vào sáng sớm trong ngày 23 tháng Chạp. Trước lễ, lư hương đã được thay cát mới,lau dọn sạch sẽ, bàn thờ ông Táo được lau dọn tinh tươm. Sau lễ, tượng ba ông Táo cũ bằng đất nung được tiễn khỏi bàn thờ bếp, đưa đến đặt cạnh tại các am miếu ở đầu xóm, hay ở dước các gốc cây cổ thụ cạnh ngã ba đường. Tượng ba ông Táo mới sẽ được rước lên bàn thờ để bắt đầu “nhiệm kỳ” một năm coi sóc bếp núc cho gia chủ.
 |
| Lễ nghi ngày Tết của người Cố đô |
Trong buổi sáng của ngày 23 tháng Chạp lại có lễ dựng cây nêu ở trước sân nhà, sân đình. Cây nêu này làm bằng tre, còn giữ chùm lá tươi ở phía trên ngọn. Sau khi dựng nêu, người ta sẽ dùng vôi bột vẽ thành hình bộ cung tên ở dưới chân nêu. Đó là điềm báo cho ma quỷ biết đây là địa phận của người, chớ nên lai vãng.
Lễ cúng tất niên ở cố đô Huế cũng giống như ở ngoài Bắc và trong Nam, cũng diễn ra vào chiều tối 30 Tết. Sau lễ cúng trên bàn thờ mời tổ tiên về “ăn Tết”, các thành viên trong gia đình sẽ hội ngộ với nhau bên mâm cơm chiều cuối năm.
Vào thời khắc chuyển giao năm mới, người Huế tổ chức lễ cúng giao thừa. Lễ vật cúng giao thừa được bày biện ở ngoài sân lẫn trong nhà và có diểm khác với ngoài miền bắc đó là đều là cỗ chay bởi lễ này “vắt” đêm 30 năm cũ sang sáng mồng 1 năm mới. Dân Huế đa phần là người theo đạo Phật nên ngày mồng 1 phải cúng chay, ăn chay. Mâm cúng ngoài trời là để đưa đón các vị Hành khiển, diễn ra trước lúc giao thừa ít phút. Mỗi năm sẽ có một vị Hành khiển được cắt cử tới để trông coi cõi hạ giới. Thời điểm lúc giao thừa, vị Hành khiển cũ ở hạ giới phải bàn giao chức trách cho vị Hành khiển mới đến từ thượng giới. Vì công việc bàn giao và tiếp quản công việc hết sức khẩn trương nên các vị Hành khiển chỉ có thể ăn uống vội vàng hoặc mang theo, thậm chí chỉ chứng kiến lòng thành của chủ nhà. Vì thế mà người Huế phải bày biện mâm cúng ngoài trời cho kịp thời gian của các vị Hành khiển. Lễ cúng trong nhà được diễn ra vào đúng thời điểm chuyển sang năm mới là để cầu xin tổ tiên “phù hộ độ trì” cho con cháu trong gia tộc một năm mới may mắn, an khang.
Sáng mồng 1 Tết, nghi lễ đầu tiên là đó lễ cúng Nguyên đán. Đây là lúc người Huế làm lễ cúng chay trên bàn thờ tổ tiên. Lễ vật ở gồm có trầm trà, mứt bánh…, đơn giản nhưng tinh khiết. Sau lễ ấy, gia chủ mới mở cửa đón khách đến nhà thăm Tết.
Từ ngày mồng 1 Tết trở đi, mỗi ngày phải cúng kiếng 3 lần sáng – trưa – chiều trên bàn thờ tổ tiên. Ngày Sóc cúng chay, ngày thường cúng mặn. Đến chiều mồng 3 Tết thì làm mâm cơm cúng để đưa tiễn ông bà về lại cõi trên.
Trong ngày mồng 2, các cửa hàng xem ngay khai truong và họp chợ, gọi là chợ ra hàng. Người dân đi chợ để mua tài mua lộc về nhà. Ở phiên chợ đầu năm này, những người đi chợ ai cũng mua cho mình 1 gói muối nhỏ và 1 hộp diêm, với ý trong năm tới sẽ có nhiều vận may.
Chiều ngày mồng 7 tháng Giêng, sau lễ hạ nêu thì một chu kỳ lễ Tết ở Huế mới tạm coi hoàn tất. Gọi là tạm bởi vì sau lễ hạ nêu, người Huế vẫn phải thực thi nhiều lễ nghi khác như lễ cúng đầu năm, lễ dâng sao, lễ cúng rằm Nguyên tiêu… Hậu duệ Nguyễn Phước tộc còn tổ chức lễ dâng hương đầu năm mới trong Thế Miếu, nơi thờ các vua triều Nguyễn, hay đi viếng mộ phần tổ tiên nơi các lăng tẩm ở ngoại ô.
